“Dat ik niet bepaald wist dat het verlenen van hulp aan joden weerstand was”: onderduikhulp in de stad Antwerpen tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1944)

Onderduikhulp is een onderbelichte verzetsvorm in de Belgische verzetshistoriografie, waarin vooral het georganiseerde, gewapende verzet centraal staat. Onderduikhulp werd net gekenmerkt als ongewapend en huiselijk. Dit vertaalde zich in een ouder en vrouwelijker groepsprofiel en in kleine, losstaande verzetsnetwerken. Omdat verzetsstudies vaak vanuit een institutionele hoek worden aangevat, vallen onderduikhelpers, die vooral buiten de gekende verzetsgroepen actief waren, en zeker verzetsvrouwen, die minder vaak lid waren van officiële verzetsgroepen dan verzetsmannen, vaak buiten beeld. Door echter te vertrekken vanuit de persoonlijke erkenningsdossiers van de burgerlijke weerstand met een aanpak van onderuit werden die toch ook zichtbaar. Daarnaast ontdekte ik dankzij de sociale, individuele benadering ook voor het eerst Groep H, gecentraliseerd rond de Antwerpse stadsdiensten en gespecialiseerd in de onderduikhulp. Vermoedelijk lag het reële aantal onderduikhelpers hoger, zelfs voor een ‘zwarte’ stad als Antwerpen, aangezien er veel familiale en collegiale onderduiknetwerken gevormd werden, niet alle onderduikhelpers beseften dat ze aan verzet deden en veel verzetsmensen geen eigen aanvraag indienden. In het kader van onderduik vervaagt de grens tussen hulp en verzet. De Antwerpse onderduikhelpers werden echter zwaar vervolgd door de Duitse bezetter. Onderduikhulp is wel degelijk een volwaardige verzetsvorm en het dus meer dan waard om bestudeerd te worden.